مترجم : علیرضاصالحی امین
(كارشناس ارشد مدیریت بازرگانی)

پس از اینکه در حرفه تان آموزشهای لازم را دیدید، به منظور یاری رساندن به سازمان وارتقای جایگاه شغلی خود، ممکن است تنها نگاهی به نردبان ترقی استرس زای سازمانی که در آن مشغول به کار هستید، داشته باشید و نه بیشتر. به نظر می رسد اگر نقش خود را درست ایفا نمایید، زمینه های شغلی دشوار و تغییرات پایدار می تواند کلیدی برای ورود به شغلی کامل و پویا باشد.در این صورت است که یک تصمیم گیری  مشکل پیش رو دارید؛ شغلی که تصور می کردید بی نقص ترسیم شده است، رو به سوی افول خواهد گذاشت یا شما را به سوی ده سال بعد و وضعیت مبهمی رهنمون می سازد. هر چند به شغلتان عشق می ورزید اما در جستجوی موقعیت های پویا و انعطاف پذیری هستید که ضمن فراهم کردن ذره ای اطمینان در خلال این مدت غیر قابل پیش بینی، به شما اجازه خلاقیت دهد. مسیرهای شغلی که والدین تان طی نمودند را به تصویر می کشید. آنها یک موقعیت شغلی را در شرکت یا سازمان خود تضمین نموده بودند و از جانب وفاداری شان به سازمان خود به خوبی پاداش مقطعی و ترفیع و مزایای چندگانه دریافت می نمودند. اما آنان با چرخه بی پایان کار مقطعی و بازار عقب مانده ای که در آن هر کودک تازه واردی بیشترین و جدیدترین مهارت خود را بطور آزمایشی بکار می بندد، مواجه نبودند. آیا آنان احساس فشار و سختی می کردند؟ آیا آنان چنان گرفتار کارشان بودند که از تحرک واهمه داشتند؟ اگر شما در این باره تجربه متضادی داشتید چه می کردید؟ دراین بازار، یکسال کارکردن درهمان شغل و همان سازمان، به نظر می رسد شبیه فرار از یک تعطیلی مجانی باشد. البته در این میان چیز دیگری هم هست؛ ممکن است شغلتان را دوست داشته باشید امّا شغل کنونی، شما را به جایی که قصد رسیدن دارید سوق نمی دهد. چگونه قادر خواهید بود در کاری که ترجیح می دهید انجام دهید، در مقایسه با کاری که تجربه آن را دارید، مانور دهید؟ اگر شما از پیرامون شغلی خود آگاهی نداشته باشید از دیگران چه انتظاری هست؟! هر چند به نظر می رسد برنامه ریزی شغلی برای همگان موضوع آشکاری باشد اما تعجب آور است که تنها معدود افرادی هستند كه فرصتی را برای طرح ریزی شغلی شان تخصیص می دهند. این در حالی است که حتی بدون مطالعه شرایط یک بازی، آن را شروع نخواهیم کرد تا چه رسد به یک شغل. بنابراین لازم است یک شروع خوب داشته باشید تا آمادگی لازم را جهت کار کردن با شغل ایده آل به مدت 1،2یا 5 سال در خود ایجاد نمایید. در این راستا باید به مزایای موقعیت شغلی و حدود مسئولیت آن توجه داشته باشید. چه مدت از هفته را در اداره بسر می برید؟ آیا در حال نظم دادن به امور خود هستید؟ صادق باشید و به تحقیقات خود ادامه دهید. آیا اهداف شما واقع گرایانه است؟ آیا نیاز است به منظور به دست آوردن حقوق و مزایای مورد نظر خود، شغل یا سازمان خود را تغییر دهید؟ آیا قادر هستید محیط سازمانی دلخواه خود را شکل دهید؟ آیا بدنبال خواسته هایتان هستید یا اینکه به شغل کنونی چسبیده اید که به قدر کافی مزایا دارد؛ اما شاید این کار را یک یا دو سال بیشتر ادامه ندهید. حتی بدتر، آیا مادامی که تمایل دارید در شرایط فعلی بمانید، خواهید ماند؟ درشغل فعلی چه اندازه نفوذوقدرت دارید؟ بدون رهایی از شغلتان چگونه بسوی جایی که خواهان رسیدن آن هستید، حرکت می کنید؟و یا بی تحرک اوضاع رارهاخواهیدساخت؟

آن چه مهم به نظر می رسد این است که در کنار تردید و بلاتکلیفی، فصول بیکاری و کم کاری، کارهای مقطعی وجولانگاههای کوتاه مدت صنعتی، جوامع اقتصادی امروزی نیز هرم سازمانی را مسطح(تخت) ساخته اند. هیچ کس انتظار ندارد در شغل فعلی خود سی سال دوام آورد و این چنین تغییراتی در محیط کار بدین معنی است که ترقی از طریق ترفیع تنها راه میل به رشد و تعالی شغلی است.

شش فن از فنون توسعه شغلی

 راههای زیادی جهت رسیدن به شغل ایده آل وجود دارد. گزینه ها کدام است و چگونه می توان مزایای مربوط به این انتخابها را بدست آورد؟ جهت انتقال از موقعیت فعلی(همراه با مجموعه ای از مهارتهای ترکیبی، حقوق و رضایتمندی) به سوی هدف 5 ساله كه قبلا ترسیم شده، شش راه مختلف وجود دارد که به شرح آن ها می پردازیم.

1- جابجایی افقی

 اولین تغییر را می توان بعنوان جابجایی افقی توصیف نمود. این حرکت شامل تغییر در شغل است اما نه لزوماً در مسئولیت پذیری، موقعیت شغلی یا حقوق و مزایا. زمانی که سازمانها به کندی رشد می کنند یا متوقف می شوند جابجایی افقی یک گزینه مهم شغلی تلقی می گردد. موقعیت فعلی تان ممکن است خواهان طرحهای پویایی نباشد که با زمان تغییر کند و یک موقعیت را از کهنگی و از بین رفتن مصون دارد. یک حرکت افقی می تواند فرصتی از توسعه مهارتی و علمی در یک مکان خاص از سازمان را برایتان فراهم سازد. هر چند به نظر می رسدشما درکارتان بی نظیر باشید اما دوست دارید همچنان یک مدیر نو یا طراح بازی داشته باشید. یک راه جهت توسعه این مهارتها، تمرکزبرمهارتهای فنی وبازرگانی است.ازاطرافیان خود سوال كنید، با رئیس خود درباره روشهای جابجایی در سازمان گفتگو نمایید. درباره برنامه هایتان و کار در محیط های مختلف مذاکره نمایید. رفتن به بخشهای دیگر سازمان شروع تجربه ای نوین خواهد بود که برای موفقیتهای بعدی شما بسیار حیاتی است. جابجایی های افقی در سازمان موجب افزایش مهارتهای قابل عرضه گردیده و شبکه روابط شخصی تان راگسترش می دهد.اگر خواهان یادگیری مهارتهای جدید هستید، یا بدنبال موفقیتهای متفاوت و یا در پی انتقال به نقطه پیشرفت دیگری از سازمان خود هستید، برای دستیابی به منافع خود از "جابجایی افقی" كمك بگیرید.

2- غنی سازی

روش دیگرجهت شروع یکباره شغل عبارت است از: رشد و پیشرفت در همان پست یا عنوان شغلی. غنی سازی فرآیندی است که از طریق آن، شخص جهت بدست آوردن صلاحیتها و قابلیت های بیشتر شغل خود، مسئولیت های شغل فعلی خود را افزایش و یا تغییر می دهد. در این فرآیند با وجود آن که امکان دارد مقام یا عنوان شغلی حفظ شود، اما محتویات شغل تغییر می یابد. کلید تغییر موفقیت آمیز در شغل، مذاکره با سرپرست مستقیم است تا وظایفی با عنوان شغلی کنونی شما ترکیب شود که شما دوست دارید انجام دهید. ممکن است آنچه شما فکر می کردید تنها گزینه شخصی خودتان(درباره غنی سازی) باشد، امّا برای سرپرست شما یک زمان ایده آل باشد تا اجازه دهد شما یک عنوان شغلی دیگر در یک بخش مرتبط با سازمان را برگزینید. شما ممکن است کاندیدای ایده آلی برای آموزش یک عنوان شغلی جدید مثل مدیر برنامه باشید که شرکت نیازمند آن است اما تا کنون مسوولان نتوانسته اند خلاء آن را پر کنند. جهت انجام مؤثر امور باید در انجام مهارتهای جدید استاد باشید و روابط مثبت و مفیدی با مشتریان و دانشگاهیان بر قرار سازید. غنی سازی از طریق ا فزایش قدرت تصمیم گیری، تنوع مهارتهای قابل استفاده، مسئولیت پذیری و یا از طریق خود شغل، شغل فعلی را چالشی تر می سازد. همچنین ممکن است نتایج غنی سازی نمایش بزرگتری برای افراد کلیدی سازمان فراهم سازد. زمانی که شغل فعلی خود را پر معنی تر می سازید آنها(افراد کلیدی سازمان)، ارزشهای بیشتری به مجموعه سازمان می بخشند. در دنیای به سرعت در حال تغییر امروز، هیچ کس قادر نیست همچنان را کد بنشیند. غنی سازی برای جریان داشتن، حیاتی است و جریان داشتن نیزبرای سازمانهای امروزی امری اجتناب ناپذیراست.

3- ترفیع

برخی مسیرهای شغلی وجود دارند که از طریق آن شما به سادگی از نردبان شغلی بالا می روید. مزایای رایج ترفیع در یک سازمان- پول، پرستیژ و قدرت - بخوبی شناخته شده اند. این مزایا در گذشته بین سازمانها مشترک بود. هر چند در سازمانهای امروزی که دارای ساختارهای سازمانی تخت تر هستند، این امتیازات نتایج قابل ملاحظه ای به همراه ندارد. ترفیع، به احتمال قوی، زمانی روی می دهد که توانایی های افراد با نیازهای سازمانی منطبق باشد. بدنبال جهت ها و سمت وسویی باشید که در آن، سازمان تکالیف و مأموریت هایی را دنبال می کند تا شما را برای یک نوع تغییر پایدار آماده سازد. پیدا کردن یک مربی یا راهنما در میان تصمیم سازان کلیدی سازمان، راه خوبی است برای بدست آوردن بینایی استراتژیک و دسترسی به طرحها و برنامه هایی با بینش بالا. شما باید بدانید که ساعات زیادی را صرف کرده و به سختی تلاش نمایید بویژه پس از آن که به هدفهایتان نایل شدید.

4- گزینه های اکتشافی(کاوشی)

هرگز پرسش از افراد موجوددرشبکه خودراکه اوج منزلت وموقعیت شغلی تان را نظاره گرهستند، فراموش نکنید. ممکن است بخوبی برای هر کس غیر از شما این نکته شناخته شده باشد که مقامهای شغلی مولد کمتر عرضه می شوند (نادر هستند). مقامهای مولد اجرایی و راهبران تیم ممکن است این نکته را مشاهده نمایند که کارکنانشان در آینده به ایجاد تغییرنیاز داشته باشند. برای مثال، شما ممکن است طراح یک نوع بازی باشید، امّا آیا درباره این که این موضوع روی مجموعه مهارتهایتان اثر خواهد داشت فکر نموده اید؟ اکنون ممکن است زمان خوبی برای انجام برخی تحقیقات در این زمینه باشد. بسیاری از افراد در حرفه خود به مرحله ای می رسند که دیگر مطمئن نیستند چه گزینه ها و راههایی در دسترسشان قرار دارد و اگر هم بدانند قدر آن گزینه ها را نمی دانند.

 روش های اکتشافی(کاوش) نیاز به آن دارد که در جستجوی جوابهایی برای سوالات زیر باشید: چه کار دیگری می توانم انجام دهم؟ چه جای دیگری (سازمان دیگری) می توانم بروم؟ هدف از این تحقیقات جمع آوری اطلاعات مورد نیازجهت تصمیم گیری راجع به بهینه سازی شغلی است. در خلال کاوش می توانید سایر مشاغلی را که با مهارتها، علائق و ارزشهای شما مرتبط است، شناسایی نمایید. این نوع کاوش ها را می توان از طریق مأموریتهای شغلی کوتاه مدت، مشارکت اجباری در مسئولیتهای موقتی یا مصاحبه های اطلاعاتی(اخباری) انجام داد. در دنیای غیرقابل پیش بینی امروز، موقعیت هیچ کس آنقدرمطمئن نیست که بتواند از عهده اموربخوبی برآید و باید از راهها، گزینه ها و پیشنهادات موجود اطلاع کافی حاصل نماید. فعالیتهای کاوشی همچنین می تواند روشن سازد آیا علائق شغلی شما واقع گرایانه است یا خیر. همچنین این نوع فعالیتها می تواند پتانسیل رشد شغل فعلی تان را اعتبار بخشد. گزینه ها و پیشنهاد ات شغلی را می توان هم با حمایت سازمانی و هم بدون حمایت آن تعقیب نمود. شناسایی این نکته که کدام پیشنهاد یا گزینه ها داخل سازمان یا خارج از آن است، به شما یک حس کنترل شخصی روی شغلتان می بخشد.

 زمانی که شما فعالانه در پی سایر گزینه ها و پیشنهادات شغلی هستید، به احتمال کمی، از مسیر اصلی منحرف شده و بندرت پیش می آید قدرت و اختیار خود را از دست بدهید.

5- همسان سازی مجدد

 هر چند توجه چندانی به موضوع همسان سازی نمی شود، ولی در اكثر موارد اگر قصد ایجاد تغییر در آنچه انجام می دهید، داشته باشید، در واقع یک گام رو به پائین به سایر بخشهای مرتبط سازمان، می تواندجهشی بسوی هدف جدیدتان تلقی گردد. همسان سازی مجدد، شامل یک حرکت رو به پائین در سازمان فعلی یا سایر سازمانهاست.

شما ممکن است یک کارشناس فنی باشید که به مقام مدیریت رسیده باشداما از وظائف جدید خود راضی نباشید.همچنین ممکن است تمایل به بازگشت به پست قبلی داشته باشید و مهارتهایتان را در جهت واقعی خود توسعه بخشید مثل حرف? طراحی برش لبه ابزار. اگر سازمان خود را دوست دارید و مایل به ترک آن نیستید، تمرکز بر این روش می تواند واکنش خوبی باشد، حتی اگر واحد سازمانی تان به هم ریخته یا راه برایتان بسته باشد. افراد به دلایل انتخابی متفاوتی بسوی پایین سازمان جابجا می شوند. همسان سازی مجدد یا انتقال رو به پائین(نوعی جابجایی عمودی) را می توان یک استراتژی برای تطبیق تقاضاهای شغلی با سایر اولویت ها نظیر بازگشت به سوی ادامه تحصیل، الزامات خانوادگی یا بهداشتی و یا یک نوع تغییر شغلی دانست. گاهی اوقات کاهش تقاضای شغلی در یک بخش رو به رشد سازمان می تواند شما را در کنار فرصتهای شغلی جدید قرار دهد. جستجوی مشاغل مختلف اگر به صورت عادت در آید می تواند مجموعه ای از مسئولیتها و چالش ها را رویاروی شما قرار دهد. همچنین، همسان سازی مجدد را می توان یک گام آموزشی تلقی نمود. بدست آوردن مهارتهای اساسی نو می تواند شما را به تجرب? مورد نیاز مجهز سازد تا در یک جهت شغلی متفاوت به حرکت در آیید.

6- انتقال لازمه تحرک داشتن، ترک سازمان است.

شرایطی وجود دارد که تحت آن شرایط، شغل فعلی تان با مهارتها، علایق و ارزشهایتان جور نیست. اگر دارای یک هدف شغلی هستید که در سازمان فعلی تان واقع گرایانه نمی باشد، اگر تخصص فنی شما کمتر از ارزش واقعی آن است و یا خارج از جهت اصلی است، یا اگر قصد توسعه مهارتهای اصلی و پایه ای خود را دارید، توجه به مسأله انتقال یا جابجایی ممکن است بهترین گزینه باشد. مثلا انتقال از یک شهر را بدون هیچ پتانسیلی برای خود و به منظور آموزش مجدد در آنچه واقعاً می خواهید انجام دهید، برگزینید. مثل شروع کوچک در یک کار جدید. انتقال به شهر های جدید ممکن است به شما اجازه دهد به ارزیابی مجدد معادله درآمد- هزینه  خود بپردازید و سرمایه ای را که برای بدست آوردن سازمان جدید نیاز دارید، جذب نمائید. در خلال این مدت ممکن است قادر باشید درحین کار از عهده زندگی هم برآیید. حتی اگر رفتن، ایده خودتان نباشد همچنان می توانید موقعیتی از رشد شغلی برای خود فراهم آورید و بدین ترتیب ابتکار عمل را کماکان داشته باشید. زمان انتقال، زمان ارزشمندی است برای ارزیابی مجدد مسیر شغلی، روشن سازی اولویتها و هدف گذاری جدید. برخی از افراد مصّمم هستند در همان شهری که زندگی می کنند به دنبال موقعیت های شغلی باشند. بدون توجه به این که ممكن است شغل رؤیایی شان در آن سوی کشور یا حتی در خارج از کشور وجود داشته باشد. آیا واقعاً توجه کرده اید که چگونه چنین تحرکی ممکن است موجب پیشرفت شغلی شود یا به زندگی شخصی و خانوادگی شما انگیزه و هیجان بخشد؟ ممکن است به همسرتان یک موقعیت شغلی یا پست سازمانی در شهر دیگری پیشنهاد گردد این موضوع برایتان چگونه است؟ آیا به نظر شما این یک حادثه بد تصور می شود یا رویارویی با وضعیت جدید را نوعی مزیت شغلی می دانید؟ مشاغل روی سنگ و دیوار چیده نشده اند. اگر اجازه دهید مشاغل را هم می توان به روشهای شگفت آوری توسعه بخشید. زمانی که برنامه ریزی شغلی محدود به یک سازمان خاص یا منطقه کوچکی باشد، زنجیره انتخابها و گزینه ها بطور آشکاری محدود می گردد. زمانی که به یک صنعت بزرگ یا به سازمانهای مختلف بسیاری در نقاط جغرافیایی متفاوتی نظر می افکنید، امکانات و مقدورات و دامنه انتخاب های شما بی اندازه وسیع می شود.

نتیجه گیری

هنگام ارزیابی شغلی مهم این است که به عوامل گوناگونی توجه نمایید. تحرک شغلی در خلاء روی نمی دهد. لازم است گزینه های در دسترس خود را با مدیر یا همتایان خود به شور بگذارید. پیدا کردن یک مربی یا مشاور در سازمان فعلی بویژه که قبلاً در موقعیت شغلی مورد نظرشما بوده است، مسیر بزرگی را برای یادگیری راههای جدید جهت نیل به اهداف شغلی تان، فراهم خواهد ساخت. خود را در سازمان، فرد مفیدی سازید و برتری های خود را نسبت به سایرین که در مسیر شغلی شما گام برمی دارند، حفظ نمایید. ممکن است در كمبودها  وکاستی هایی که شما را مجبور به ترک شهر خود و عزیمت به یک شهردیگر می کند و هرگز تصور نمی کردید در آن شهر زندگی کنید، فرصتی برای رشد و ترقی نهفته باشد. هر چند هر تغییری می تواند با ترس و دلهره همراه باشد، اما قادر است زندگی را به وضع بهتری مبدل نماید. اگر چه شما ممکن است گزینه های خاصی را مدنظر قرار داده یا آماده پذیرش آنها باشید، اما ممکن است آن گزینه ها و پیشنهادات در زمان کنونی به سادگی برایتان دست یافتنی نباشند.

فقدان اعتماد یا نبودن روابط، ممكن است گزینه خاصی، خارج از دسترس شما، قرار دهد. رقابت برای فرصتهای محدود عامل دیگری در این زمینه است. همچنین نرخ رشد سازمان، بر قابلیت دسترسی فرصتهای نو تأثیرگذار است. باید اطمینان حاصل نمایید تمام اطلاعاتی که راجع به سازمان و درباره توسعه زمینه شغلی خود و سایر زمینه های شغلی وابسته، می خواستید، از طریق تماس با افراد بدست آورده اید که این موضوع در رأس امور است. اگر فعالانه موضوع برنامه ریزی تغییر شغلی را پیگیری نمایید، در می یابید که بدون وجود برنامه ریزی زمانهایی وجود خواهد داشت که تغییرات به طور ناگهانی بر شما رخنه می کند. با پی گیری برنامه ریزی شغلی بجای دست پاچگی، قادر خواهید بود به ارزیابی موقعیت بپردازید و از طریق3 یا4 روشی که بشرح آنها پرداختیم زمانی که هنوز در حال مانور و ممارست در مورد آن شغل در مسیر و جهت دلخواه هستید، آن را مدیریت نمایید.

 تغییر در گزینه انتخابی خود را (از میان بسیاری از راههای موجود) به منظور ارتقای شغلی خود، پذیرا باشید. در این صورت بدون توجه به مشکلات موجود در سازمان و زندگی خود،کارها در کنترل شما خواهد بود.